Zelf akten maken
Waardeer uw notaris Zoek uw notaris

Vruchtgebruiktestament

In 2012 is de wet aangepast (defiscalisering van bepaalde vorderingen en schulden), vandaar dit artikel ! Via een vruchtgebruiktestament kunt u :

  1. gebruik maken van een optimale verdeling van uw vermogen;
  2. belastingvrije aangroei van uw vermogen bij uw kinderen;
  3. fiscale neutraliteit voor de inkomstenbelasting;
  4. perfect gebruik maken van tarieven en vrijstellingen voor de erfbelasting.

Sinds 2001 wordt het vruchtgebruiktestament niet meer zo vaak van de notariële plank gehaald. Sinds 2012 is deze optie voor een testament echter weer een stuk populairder geworden. In sommige situaties is deze testamentoptie zo gek nog niet. Bij een vruchtgebruiktestament (of vruchtgebruik keuzelegaat) krijgt de langstlevende echtgenoot / partner een vruchtgebruik op het door de echtgenoot / partner nagelaten vermogen. In de recentere testamenten wordt tevens opgenomen dat de langstlevende echtgenoot een erfdeel krijgt van 1% (2%), dit dus naast het vruchtgebruik. De langstlevende kan kiezen over welke vermogensbestanddelen de langstlevende de vruchten krijgt.

Toelichting vruchtgebruik

Bij een verdeling zonder testament (wettelijke verdeling) komen alle bezittingen en schulden op naam van de langstlevende echtgenoot of partner. Als deze persoon zou hertrouwen, moeten de kinderen maar afwachten wat er nog over is bij overlijden van de langstlevende echtgenoot of partner. De wilsrechten van de kinderen bieden enige waarborg maar soms roepen de kinderen deze niet in, dit vanuit respect of emotie. Door een vruchtgebruiktestament komt het bloot eigendom bij de kinderen, dit zal meer zekerheid bieden voor de kinderen.

De uiteindelijke bepaling en tekst van het vruchtgebruik moet u met een notaris of fiscaal jurist overleggen. Soms wordt ervoor gekozen om een vruchtgebruikbepaling op te nemen met een zogenaamde verteringsbevoegdheid of interingsbevoegdheid. De positie van de langstlevende is hiermee prima geregeld en redelijk te vergelijken met de wettelijke verdeling, edoch met iets meer zekerheid voor de kinderen.

Overlijden langstlevende ouder

Als de langstlevende ouder komt te overlijden, dan krijgen de kinderen de volle eigendom over het vermogen. Over de waardeaangroei is geen erfbelasting verschuldigd. De kinderen moesten wel erfbelasting betalen toen ze de bloot eigendom verkregen, dit wordt meestal voldaan uit het vermogen waarop het vruchtgebruik is gevestigd.

Wettelijke verdeling en vruchtgebruik

Sinds 2003 is de wettelijke verdeling opgenomen in de wet (boek 4 van het Burgerlijk Wetboek, voor de liefhebber). De langstlevende echtgenoot of partner krijgt bij overlijden van zijn of haar echtgenoot alle goederen. De kinderen krijgen een niet opeisbare (rentedragende) vordering op de langstlevende ouder. Deze vordering is pas opeisbaar bij overlijden van de langstlevende ouder (of bij faillissement / schuldsanering). De rente bedraagt 6%. Sinds 1 juli 2012 bedraagt deze rente echter 3%, dit vanwege de aanhoudende rentedaling in de markt. De langstlevende ouder en de kinderen mogen een andere rente overeenkomen, mits binnen de aangiftetermijn voor de erfbelasting overeengekomen. De langstlevende echtgenoot kan de wettelijke verdeling ongedaan maken, echter dan wel onder voorwaarden.

Bij een wettelijke verdeling moeten de kinderen de vordering op de langstlevende echtgenoot opnemen in box 3 en mag de langstlevende de schuld ook in box 3 opnemen. De kinderen krijgen dus soms niks en moeten wel 1,2% belasting betalen over een vordering op hun vader of moeder. De wetgever is gelukkig van mening dat dit niet kan, er is een zogenaamde defiscalisatie opgenomen  in de wet op de Inkomstenbelasting (artikel 5.4 ). De waarde van de schuld en de vordering wordt op € 0.00 gewaardeerd. Sinds 2012 is deze fiscale neutraliteit op vele verdelingen van toepassing. 

Tot 2012 was de fiscale neutraliteit (defiscalisering) enkel van toepassing als alle goederen aan de langstlevende echtgenoot werden toegedeeld. Als bijvoorbeeld 10% van een B.V. aan kind 1 zou worden toegedeeld en de rest aan de langstlevende moeder, kon de defiscalisering niet worden toegepast. Om deze regelingen te ontwijken ontwikkelde het notariaat diverse alternatieve verdelingen, zoals de quasi wettelijke verdeling.

Soms is de wettelijke verdeling of een variant hierop niet de gewenste verdeling, in dergelijke gevallen kan het vruchtgebruiktestament een oplossing zijn.

Vruchtgebruiktestament in de praktijk sinds 2012

Een vruchtgebruiktestament of een verdeling waarbij vruchtgebruik wordt toegepast komt in vele varianten voor. De meest gehanteerde variant is wel de vorm van legaat (of keuzelegaat), veelal tegen de inbreng van de waarde hiervan. De erflater (degene die is komen te overlijden) wil vaak het vermogen direct bij zijn kinderen neerleggen, maar ook zijn partner of echtgenoot netjes (verzorgd) achterlaten. Daarnaast wil de erflater ook niet dat er teveel belasting moet worden betaald over zijn vermogen. Bij overlijden wordt zowel het bloot eigendom als het vruchtgebruik belast met erfbelasting, zie onder voor de waardering.

Waardering vruchtgebruik

Het waarderen van het vruchtgebruik is even rekenen, maar niet complex. Het levenslange recht op vruchtgebruik van een vermogensbestanddeel wordt gewaardeerd op 6% van het vermogen, te vermenigvuldigen met een factor (zie onder) die afhankelijk is van de leeftijd van de langstlevende. Vorenstaande is geregeld in de wet (artikel 21 successiewet en 5 en 10 uitvoeringsbesluit successiewet).

  • Jonger dan 20 jaar: factor 16.
  • 20 en jonger dan 30: factor 15.
  • 30 en jonger dan 40: factor 14.
  • 40 en jonger dan 50: factor 13.
  • 50 en jonger dan 55: factor 12.
  • 55 en jonger dan 60: factor 11.
  • 60 en jonger dan 65: factor 10.
  • 65 en jonger dan 70: factor 8.
  • 70 en jonger dan 75: factor 7.
  • 75 en jonger dan 80: factor 5.
  • 80 en jonger dan 85: factor 4.
  • 85 en jonger dan 90: factor 3.
  • 90 jaar of ouder: factor 2.

Voorbeeld erfbelasting en vruchtgebruik

Truus (70 jaar) komt te overlijden en Jan (69 jaar) blijft achter met zijn kinderen, Jan en Truus hadden 3 kinderen. Het vermogen bedroeg € 3.000.000. De waarde van het vruchtgebruik is 48% (zijnde 6% x factor 8), Jan krijgt dus € 1.440.000 en de kinderen de rest (elke 1/3). Over deze bedragen moet erfbelasting worden betaald, voor Jan gelden forse vrijstellingen (opletten met waardering pensioen Truus).

Erfbelasting en vruchtgebruik

Het grootste voordeel van een vruchtgebruiktestament of -structuur is dat de waardeaangroei van bloot eigendom naar vol eigendom belastingvrij zal plaatsvinden (artikel 10 Successiewet is niet van toepassing). Men kan het ook zo sturen dat via legaten optimaal gebruik wordt gemaakt van vrijstellingen en tarieven voor de erfbelasting, derhalve volledig gebruik van de verhoogde vrijstelling van de partner en het lagere tarief (10%) voor partner en kinderen (in plaats van 20%).

Inkomstenbelasting en vruchtgebruik

Tot 2012 werden de meeste vruchtgebruik- en bloot eigendom situaties opgenomen in box 3. De belangrijkste uitzonderingen waren de eigen woning en de aanmerkelijk belang-aandelen. Kinderen hadden geen vermogen en kregen niets maar moesten wel belasting betalen, met name bij de eigen woning gaf dit financiële problemen. Als de langstlevende ouder vervolgens heel lang zou leven en ook nog gebruik zou kunnen maken van de hierboven genoemde interingsbevoegdheid, bestond het risico dat de kinderen jaren achtereen inkomstenbelasting zouden betalen zonder ooit een 'cent' te ontvangen. Dit is sinds 2012 opgelost, de fiscale neutraliteit bij vruchtgebruikstructureren is verruimd (artikel 5.4 wet inkomstenbelasting). De langstlevende ouder geeft derhalve de volledige waarde op en de kinderen hoeven niets meer aan te geven (eigen woning valt in box 1, derhalve geen heffing meer).

Aandachtspunten vruchtgebruiktestament

  1. Let er wel op dat het vruchtgebruik (legaat) tijdig wordt geregeld (uiterst 2 jaar) en dat de fiscale neutraliteit enkel van toepassing is op box 3 vermogen. 
  2. De praktische kant bij een vruchtgebruiktestament is ook van belang. Stel dat de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik over de eigen woning krijgt, is het de vraag wat er gaat gebeuren als de woning wordt verkocht en / of als uw echtgenoot wil verhuizen.
  3. Advisering omtrent bijvoorbeeld aanmerkelijk belang-aandelen is wenselijk. Soms kan de bloot eigenaar niet volledig gebruik maken van de oorspronkelijke verkrijgingsprijs van de erflater (degene die is overleden). Voor dit artikel gaat het te ver om hier volledig op in te gaan.
  4. De fiscale neutraliteit geldt alleen voor ouders met kinderen. Als de erflater geen kinderen heeft en zijn vermogen wil nalaten aan zijn echtgenoot en neefjes, dan geldt de fiscale neutraliteit niet.

Vragen over vruchtgebruiktestament

Als u vragen of opmerkingen heeft over een vruchtgebruiktestament, kunt u onderstaand formulier invullen of ons bellen.


21 Okt 2012



Waardeer het artikel Vruchtgebruiktestament

Vruchtgebruiktestament heeft een waardering van 7.6 / 10 punten met 20 beoordelingen.



naar boven
Contact

Estate Plannings Juristen
Oldenzaalsestraat 125
7514 DP Enschede

t : 053 432 72 00
f : 053 431 34 24
e : info@estateplanningsjuristen.nl